مراقبت از بیمار حرکتی در خانه فقط به کمک کردن برای راه رفتن محدود نمیشود.بعضی بیماران برای بلند شدن از تخت، نشستن روی ویلچر، رفتن به حمام یا تغییر وضعیت بدن به کمک کامل نیاز دارند. در چنین شرایطی، بلند کردن دستی بیمار میتواند هم برای او خطرناک باشد و هم به کمر، شانه و زانوهای مراقب آسیب بزند.
بالابر بیمار برای همین موقعیتها طراحی شده است؛ یعنی انتقال فردی که توان کافی برای ایستادن یا تحمل وزن خود ندارد، با فشار کمتر و کنترل بیشتر. البته این وسیله جای مراقبت تخصصی یا آموزش را نمیگیرد. انتخاب بالابر، نوع اسلینگ و روش استفاده باید با وضعیت جسمی بیمار هماهنگ باشد.
بالابر بیمار چیست و چه زمانی به کار میآید؟
بالابر بیمار وسیلهای مکانیکی یا برقی است که بیمار را با کمک یک اسلینگ از سطحی به سطح دیگر منتقل میکند. برای نمونه، میتوان از آن برای انتقال بیمار از تخت بیمار به ویلچر، از ویلچر به صندلی حمام یا از صندلی به تخت استفاده کرد.
این وسیله بیشتر برای بیمارانی کاربرد دارد که:
- نمیتوانند بهتنهایی بایستند.
- تعادل کافی برای جابهجایی ندارند.
- در پاها یا تنه ضعف شدید دارند.
- بعد از سکته مغزی، آسیب نخاعی یا بیماریهای عصبی دچار محدودیت حرکتی شدهاند.
- وزن بدنشان جابهجایی دستی را برای مراقب دشوار یا خطرناک میکند.
- هنگام انتقال دچار درد، اسپاسم یا ترس از افتادن میشوند.
سازمان جهانی بهداشت، وسایل کمکی را بخشی از حمایت از حرکت، مراقبت شخصی و استقلال فرد میداند. این وسایل، اگر درست انتخاب و استفاده شوند، میتوانند انجام کارهای روزانه را آسانتر کنند و فشار مراقبت را از دوش خانواده بردارند.
با این حال، بالابر بیمار برای همه افراد و همه انتقالها مناسب نیست. بیماری که توان ایستادن و همکاری نسبی دارد، شاید با واکر، کمربند انتقال یا بالابر ایستاده بهتر جابهجا شود. بیماری که کاملاً به کمک وابسته است، معمولاً به بالابر تمامبدن و اسلینگ مناسب نیاز دارد. این تفاوت را باید کاردرمانگر، فیزیوتراپیست، پرستار یا پزشک بررسی کند.
بالابر بیمار چگونه به مراقبت در خانه کمک میکند؟
کاهش خطر آسیب برای بیمار
وقتی بیمار با دست و بدون روش درست از تخت بلند میشود، خطر سر خوردن، افتادن، پیچ خوردن مفصل یا کشیدگی عضلات وجود دارد. این خطر در بیمارانی که حس پاها، تعادل یا قدرت عضلانی کمی دارند بیشتر است.
بالابر بیمار بدن را در اسلینگ نگه میدارد و انتقال را آهستهتر و قابلکنترلتر میکند. بیمار در طول جابهجایی نباید احساس کند ناگهان رها میشود یا بدنش به یک سمت کشیده میشود. ارتباط کلامی آرام با بیمار هم اهمیت دارد؛ پیش از شروع، توضیح دهید قرار است چه کاری انجام شود و در هر مرحله به او خبر بدهید.
کاهش فشار روی کمر مراقب
بلند کردن دستی بیمار، بهویژه از روی تخت یا زمین، فشار زیادی به کمر مراقب وارد میکند. تکرار این کار در طول روز میتواند باعث درد مزمن یا آسیب عضلانی شود. تجهیزات مکانیکی انتقال، در برنامههای جابهجایی ایمن، برای کم کردن آسیبهای ناشی از بلند کردن دستی به کار میروند.
بالابر بیمار قرار نیست کار را بدون نیاز به دقت انجام دهد؛ اما کمک میکند وزن بیمار را با بدن خود تحمل نکنید. این تفاوت برای خانوادهای که هر روز چند بار بیمار را جابهجا میکند، مهم است.
حفظ استقلال و آرامش بیمار
وابستگی به دیگران برای رفتن به سرویس بهداشتی یا حمام میتواند برای بیمار ناراحتکننده باشد. جابهجایی پرشتاب، کشیدن لباس یا بلند کردن بیمار در برابر دیگران، حس بیاختیاری را بیشتر میکند.
استفاده درست از بالابر، امکان انتقال منظمتر و محترمانهتر را فراهم میکند. در اتاق را ببندید، پیش از کنار زدن لباس یا قرار دادن اسلینگ توضیح بدهید و تا جای ممکن از بیمار بخواهید در تصمیمهای روزمره مشارکت کند؛ مثلاً زمان حمام یا نوع لباس را خودش انتخاب کند.
استفاده از بالابر بیمار برای انتقال از تخت به ویلچر
پیش از انتقال، مسیر بین تخت و ویلچر را خلوت کنید. فرش لغزنده، سیم برق، میز کوچک یا وسیلهای که چرخ بالابر به آن گیر کند، میتواند تعادل وسیله را به هم بزند.
ویلچر باید در جای مناسب قرار بگیرد و ترمز آن قفل شود. ارتفاع تخت هم باید طوری باشد که اسلینگ بدون کشش اضافی قرار بگیرد. مراقب باید مطمئن شود که ظرفیت وزنی بالابر با وزن بیمار تناسب دارد.
اسلینگ باید بر اساس اندازه بدن، میزان کنترل سر و تنه، وضعیت لگن و نوع انتقال انتخاب شود. اسلینگ بزرگ ممکن است باعث سر خوردن بیمار شود و اسلینگ کوچک میتواند فشار زیادی به بدن وارد کند. راهنمای ایمنی سازمان غذا و داروی آمریکا تأکید میکند که اندازه نادرست اسلینگ یا اتصال اشتباه آن میتواند به سقوط و آسیب جدی منجر شود.
در زمان بلند کردن بیمار:
- وضعیت اسلینگ و بندها را بررسی کنید.
- مطمئن شوید بندها در نقاط تعیینشده وصل شدهاند.
- حرکت را آهسته شروع کنید و واکنش بیمار را زیر نظر بگیرید.
- از بیمار بپرسید درد، فشار، سرگیجه یا بیحسی دارد یا نه.
- بالابر را فقط به اندازه لازم حرکت دهید و از چرخاندن ناگهانی آن پرهیز کنید.
- پیش از پایین آوردن بیمار، محل نشستن را آماده و ترمز ویلچر را قفل کنید.
این مراحل جای آموزش حضوری را نمیگیرند. خانواده باید روش کار با مدل مشخص بالابر را از فرد متخصص یاد بگیرد؛ چون شکل اتصال اسلینگ، قفلها و کنترل هر دستگاه ممکن است متفاوت باشد.
نقش بالابر بیمار در حمام کردن
حمام یکی از دشوارترین بخشهای مراقبت از بیمار حرکتی است. کف خیس، فضای محدود و نبود تکیهگاه مناسب، احتمال افتادن را زیاد میکند. در بعضی مدلها از اسلینگهای مخصوص حمام استفاده میشود که برای انتقال به صندلی حمام یا تجهیزات شستوشو طراحی شدهاند.
پیش از انتقال به حمام، دمای آب را بررسی کنید. کف حمام باید لغزنده نباشد و صندلی حمام در جای ثابت قرار بگیرد. وسایل ضروری مثل حوله، لباس، شامپو و دستمال را از قبل آماده کنید تا بیمار در حالت خیس یا نیمهبلند مدت زیادی منتظر نماند.
بالابر معمولی را نباید بدون بررسی سازگاری با محیط مرطوب داخل حمام به کار برد. بعضی دستگاهها برای تماس با آب طراحی نشدهاند و استفاده نادرست میتواند باعث خرابی، برقگرفتگی یا از دست رفتن کنترل وسیله شود. راهنمای دستگاه و نظر متخصص را جدی بگیرید.
برای حفظ حریم بیمار، بهتر است دو نفر در مراقبت از حمام حضور داشته باشند؛ یک نفر روی کنترل و ایمنی انتقال تمرکز کند و نفر دیگر به شستوشو و ارتباط با بیمار برسد. اگر بیمار دچار بیاختیاری، زخم پوستی یا کاهش حس است، پوست بدن را با دقت بررسی و بعد از حمام کاملاً خشک کنید.
بالابر بیمار و کارهای روزانه
بالابر فقط برای انتقال به ویلچر نیست. بسته به نوع دستگاه و اسلینگ، ممکن است در موقعیتهای زیر هم کمککننده باشد:
- انتقال به صندلی غذاخوری
- رفتن به سرویس بهداشتی
- نشستن روی صندلی حمام
- انتقال به تخت معاینه یا تخت فیزیوتراپی
- جابهجایی پس از افتادن، در صورتی که دستگاه برای این کار مناسب باشد
- آماده شدن برای تمرینهای توانبخشی
اما استفاده از بالابر برای تغییر وضعیت روی تخت با انتقال از تخت به ویلچر یکی نیست. گاهی برای چرخاندن بیمار روی تخت، ملحفه لغزنده یا روشهای دیگری مناسبتر است. کشیدن بیمار روی تشک میتواند به پوست آسیب بزند و احتمال زخم فشاری را بیشتر کند. روش درست باید بر اساس وزن بیمار، وضعیت پوست، توان همکاری و دستور تیم درمان انتخاب شود.
اشتباههایی که نباید در استفاده از بالابر بیمار انجام دهید
استفاده از بالابر بدون آموزش، عجله در انتقال و انتخاب اسلینگ نامتناسب از خطاهای رایج هستند. چند اشتباه دیگر هم اهمیت زیادی دارند:
- استفاده از اسلینگ پاره، کشآمده یا دارای دوخت آسیبدیده
- بیتوجهی به ظرفیت وزنی دستگاه
- حرکت دادن بالابر روی سطح شیبدار یا بسیار شلوغ
- قفل نکردن ویلچر حمام هنگام پایین آوردن بیمار
- رها کردن بیمار در حالت معلق
- کشیدن بیمار با بالابر به جای حرکت دادن آرام دستگاه
- استفاده از بالابر در حمام بدون بررسی مناسب بودن آن برای رطوبت
- کار کردن با دستگاهی که باتری، چرخ، ترمز یا کنترل آن ایراد دارد
- انتقال بیمار بدون توضیح دادن مراحل کار
- تلاش یک نفر برای انجام انتقالی که به دو مراقب نیاز دارد
پیش از هر بار استفاده، چند ثانیه برای بررسی بندها، چرخها، قفلها و مسیر حرکت وقت بگذارید. همین بررسی کوتاه میتواند از یک حادثه جدی جلوگیری کند.
آیا بالابر بیمار جای مراقبت انسانی را میگیرد؟
مراقبت از بیمار حرکتی در خانه فقط به کمک کردن برای راه رفتن محدود نمیشود.بعضی بیماران برای بلند شدن از تخت، نشستن روی ویلچر، رفتن به حمام یا تغییر وضعیت بدن به کمک کامل نیاز دارند. در چنین شرایطی، بلند کردن دستی بیمار میتواند هم برای او خطرناک باشد و هم به کمر، شانه و زانوهای مراقب آسیب بزند.
بالابر بیمار برای همین موقعیتها طراحی شده است؛ یعنی انتقال فردی که توان کافی برای ایستادن یا تحمل وزن خود ندارد، با فشار کمتر و کنترل بیشتر. البته این وسیله جای مراقبت تخصصی یا آموزش را نمیگیرد. انتخاب بالابر، نوع اسلینگ و روش استفاده باید با وضعیت جسمی بیمار هماهنگ باشد.
بالابر بیمار چیست و چه زمانی به کار میآید؟
بالابر بیمار وسیلهای مکانیکی یا برقی است که بیمار را با کمک یک اسلینگ از سطحی به سطح دیگر منتقل میکند. برای نمونه، میتوان از آن برای انتقال بیمار از تخت بیمار به ویلچر، از ویلچر به صندلی حمام یا از صندلی به تخت استفاده کرد.
این وسیله بیشتر برای بیمارانی کاربرد دارد که:
- نمیتوانند بهتنهایی بایستند.
- تعادل کافی برای جابهجایی ندارند.
- در پاها یا تنه ضعف شدید دارند.
- بعد از سکته مغزی، آسیب نخاعی یا بیماریهای عصبی دچار محدودیت حرکتی شدهاند.
- وزن بدنشان جابهجایی دستی را برای مراقب دشوار یا خطرناک میکند.
- هنگام انتقال دچار درد، اسپاسم یا ترس از افتادن میشوند.
سازمان جهانی بهداشت، وسایل کمکی را بخشی از حمایت از حرکت، مراقبت شخصی و استقلال فرد میداند. این وسایل، اگر درست انتخاب و استفاده شوند، میتوانند انجام کارهای روزانه را آسانتر کنند و فشار مراقبت را از دوش خانواده بردارند.
با این حال، بالابر بیمار برای همه افراد و همه انتقالها مناسب نیست. بیماری که توان ایستادن و همکاری نسبی دارد، شاید با واکر، کمربند انتقال یا بالابر ایستاده بهتر جابهجا شود. بیماری که کاملاً به کمک وابسته است، معمولاً به بالابر تمامبدن و اسلینگ مناسب نیاز دارد. این تفاوت را باید کاردرمانگر، فیزیوتراپیست، پرستار یا پزشک بررسی کند.
بالابر بیمار چگونه به مراقبت در خانه کمک میکند؟
کاهش خطر آسیب برای بیمار
وقتی بیمار با دست و بدون روش درست از تخت بلند میشود، خطر سر خوردن، افتادن، پیچ خوردن مفصل یا کشیدگی عضلات وجود دارد. این خطر در بیمارانی که حس پاها، تعادل یا قدرت عضلانی کمی دارند بیشتر است.
بالابر بیمار بدن را در اسلینگ نگه میدارد و انتقال را آهستهتر و قابلکنترلتر میکند. بیمار در طول جابهجایی نباید احساس کند ناگهان رها میشود یا بدنش به یک سمت کشیده میشود. ارتباط کلامی آرام با بیمار هم اهمیت دارد؛ پیش از شروع، توضیح دهید قرار است چه کاری انجام شود و در هر مرحله به او خبر بدهید.
کاهش فشار روی کمر مراقب
بلند کردن دستی بیمار، بهویژه از روی تخت یا زمین، فشار زیادی به کمر مراقب وارد میکند. تکرار این کار در طول روز میتواند باعث درد مزمن یا آسیب عضلانی شود. تجهیزات مکانیکی انتقال، در برنامههای جابهجایی ایمن، برای کم کردن آسیبهای ناشی از بلند کردن دستی به کار میروند.
بالابر بیمار قرار نیست کار را بدون نیاز به دقت انجام دهد؛ اما کمک میکند وزن بیمار را با بدن خود تحمل نکنید. این تفاوت برای خانوادهای که هر روز چند بار بیمار را جابهجا میکند، مهم است.
حفظ استقلال و آرامش بیمار
وابستگی به دیگران برای رفتن به سرویس بهداشتی یا حمام میتواند برای بیمار ناراحتکننده باشد. جابهجایی پرشتاب، کشیدن لباس یا بلند کردن بیمار در برابر دیگران، حس بیاختیاری را بیشتر میکند.
استفاده درست از بالابر، امکان انتقال منظمتر و محترمانهتر را فراهم میکند. در اتاق را ببندید، پیش از کنار زدن لباس یا قرار دادن اسلینگ توضیح بدهید و تا جای ممکن از بیمار بخواهید در تصمیمهای روزمره مشارکت کند؛ مثلاً زمان حمام یا نوع لباس را خودش انتخاب کند.
استفاده از بالابر بیمار برای انتقال از تخت به ویلچر
پیش از انتقال، مسیر بین تخت و ویلچر را خلوت کنید. فرش لغزنده، سیم برق، میز کوچک یا وسیلهای که چرخ بالابر به آن گیر کند، میتواند تعادل وسیله را به هم بزند.
ویلچر باید در جای مناسب قرار بگیرد و ترمز آن قفل شود. ارتفاع تخت هم باید طوری باشد که اسلینگ بدون کشش اضافی قرار بگیرد. مراقب باید مطمئن شود که ظرفیت وزنی بالابر با وزن بیمار تناسب دارد.
اسلینگ باید بر اساس اندازه بدن، میزان کنترل سر و تنه، وضعیت لگن و نوع انتقال انتخاب شود. اسلینگ بزرگ ممکن است باعث سر خوردن بیمار شود و اسلینگ کوچک میتواند فشار زیادی به بدن وارد کند. راهنمای ایمنی سازمان غذا و داروی آمریکا تأکید میکند که اندازه نادرست اسلینگ یا اتصال اشتباه آن میتواند به سقوط و آسیب جدی منجر شود.
در زمان بلند کردن بیمار:
- وضعیت اسلینگ و بندها را بررسی کنید.
- مطمئن شوید بندها در نقاط تعیینشده وصل شدهاند.
- حرکت را آهسته شروع کنید و واکنش بیمار را زیر نظر بگیرید.
- از بیمار بپرسید درد، فشار، سرگیجه یا بیحسی دارد یا نه.
- بالابر را فقط به اندازه لازم حرکت دهید و از چرخاندن ناگهانی آن پرهیز کنید.
- پیش از پایین آوردن بیمار، محل نشستن را آماده و ترمز ویلچر را قفل کنید.
این مراحل جای آموزش حضوری را نمیگیرند. خانواده باید روش کار با مدل مشخص بالابر را از فرد متخصص یاد بگیرد؛ چون شکل اتصال اسلینگ، قفلها و کنترل هر دستگاه ممکن است متفاوت باشد.
نقش بالابر بیمار در حمام کردن
حمام یکی از دشوارترین بخشهای مراقبت از بیمار حرکتی است. کف خیس، فضای محدود و نبود تکیهگاه مناسب، احتمال افتادن را زیاد میکند. در بعضی مدلها از اسلینگهای مخصوص حمام استفاده میشود که برای انتقال به صندلی حمام یا تجهیزات شستوشو طراحی شدهاند.
پیش از انتقال به حمام، دمای آب را بررسی کنید. کف حمام باید لغزنده نباشد و صندلی حمام در جای ثابت قرار بگیرد. وسایل ضروری مثل حوله، لباس، شامپو و دستمال را از قبل آماده کنید تا بیمار در حالت خیس یا نیمهبلند مدت زیادی منتظر نماند.
بالابر معمولی را نباید بدون بررسی سازگاری با محیط مرطوب داخل حمام به کار برد. بعضی دستگاهها برای تماس با آب طراحی نشدهاند و استفاده نادرست میتواند باعث خرابی، برقگرفتگی یا از دست رفتن کنترل وسیله شود. راهنمای دستگاه و نظر متخصص را جدی بگیرید.
برای حفظ حریم بیمار، بهتر است دو نفر در مراقبت از حمام حضور داشته باشند؛ یک نفر روی کنترل و ایمنی انتقال تمرکز کند و نفر دیگر به شستوشو و ارتباط با بیمار برسد. اگر بیمار دچار بیاختیاری، زخم پوستی یا کاهش حس است، پوست بدن را با دقت بررسی و بعد از حمام کاملاً خشک کنید.
بالابر بیمار و کارهای روزانه
بالابر فقط برای انتقال به ویلچر نیست. بسته به نوع دستگاه و اسلینگ، ممکن است در موقعیتهای زیر هم کمککننده باشد:
- انتقال به صندلی غذاخوری
- رفتن به سرویس بهداشتی
- نشستن روی صندلی حمام
- انتقال به تخت معاینه یا تخت فیزیوتراپی
- جابهجایی پس از افتادن، در صورتی که دستگاه برای این کار مناسب باشد
- آماده شدن برای تمرینهای توانبخشی
اما استفاده از بالابر برای تغییر وضعیت روی تخت با انتقال از تخت به ویلچر یکی نیست. گاهی برای چرخاندن بیمار روی تخت، ملحفه لغزنده یا روشهای دیگری مناسبتر است. کشیدن بیمار روی تشک میتواند به پوست آسیب بزند و احتمال زخم فشاری را بیشتر کند. روش درست باید بر اساس وزن بیمار، وضعیت پوست، توان همکاری و دستور تیم درمان انتخاب شود.
اشتباههایی که نباید در استفاده از بالابر بیمار انجام دهید
استفاده از بالابر بدون آموزش، عجله در انتقال و انتخاب اسلینگ نامتناسب از خطاهای رایج هستند. چند اشتباه دیگر هم اهمیت زیادی دارند:
- استفاده از اسلینگ پاره، کشآمده یا دارای دوخت آسیبدیده
- بیتوجهی به ظرفیت وزنی دستگاه
- حرکت دادن بالابر روی سطح شیبدار یا بسیار شلوغ
- قفل نکردن ویلچر حمام هنگام پایین آوردن بیمار
- رها کردن بیمار در حالت معلق
- کشیدن بیمار با بالابر به جای حرکت دادن آرام دستگاه
- استفاده از بالابر در حمام بدون بررسی مناسب بودن آن برای رطوبت
- کار کردن با دستگاهی که باتری، چرخ، ترمز یا کنترل آن ایراد دارد
- انتقال بیمار بدون توضیح دادن مراحل کار
- تلاش یک نفر برای انجام انتقالی که به دو مراقب نیاز دارد
پیش از هر بار استفاده، چند ثانیه برای بررسی بندها، چرخها، قفلها و مسیر حرکت وقت بگذارید. همین بررسی کوتاه میتواند از یک حادثه جدی جلوگیری کند.
آیا بالابر بیمار جای مراقبت انسانی را میگیرد؟
خیر. بالابر بیمار فقط بخش فیزیکی جابهجایی را آسانتر میکند.بیمار همچنان به کمک برای لباس پوشیدن، تغذیه، مصرف دارو، شستوشو، ارتباط با پزشک و همراهی عاطفی نیاز دارد.
هدف مراقبت نباید این باشد که بیمار برای همه کارها با بالابر جابهجا شود. اگر فرد توان انجام بخشی از انتقال یا حفظ تعادل را دارد، باید همان توان را با روش ایمن حفظ کرد. استفاده از بالابر باید بر اساس وضعیت جسمی بیمار، میزان همکاری او و نظر متخصص انجام شود.
بالابر بیمار زمانی بیشترین فایده را دارد که در کنار آموزش خانواده، مناسبسازی خانه و برنامه توانبخشی به کار برود. انتخاب درست دستگاه و اسلینگ میتواند جابهجاییهای روزانه را برای بیمار و مراقب ایمنتر و آسانتر کند.
رونیا طب بهعنوان تولیدکننده محصولات مهندسی و باکیفیت در حوزه مراقبت و جابهجایی بیماران، راهکارهایی متناسب با نیاز بیماران و خانوادهها ارائه میدهد. برای انتخاب بالابر بیمار مناسب و دریافت مشاوره تخصصی، میتوانید با کارشناسان رونیا تماس بگیرید.خیر. بالابر بیمار فقط بخش فیزیکی جابهجایی را آسانتر میکند.بیمار همچنان به کمک برای لباس پوشیدن، تغذیه، مصرف دارو، شستوشو، ارتباط با پزشک و همراهی عاطفی نیاز دارد.
هدف مراقبت نباید این باشد که بیمار برای همه کارها با بالابر جابهجا شود. اگر فرد توان انجام بخشی از انتقال یا حفظ تعادل را دارد، باید همان توان را با روش ایمن حفظ کرد. استفاده از بالابر باید بر اساس وضعیت جسمی بیمار، میزان همکاری او و نظر متخصص انجام شود.
بالابر بیمار زمانی بیشترین فایده را دارد که در کنار آموزش خانواده، مناسبسازی خانه و برنامه توانبخشی به کار برود. انتخاب درست دستگاه و اسلینگ میتواند جابهجاییهای روزانه را برای بیمار و مراقب ایمنتر و آسانتر کند.
رونیا طب بهعنوان تولیدکننده محصولات مهندسی و باکیفیت در حوزه مراقبت و جابهجایی بیماران، راهکارهایی متناسب با نیاز بیماران و خانوادهها ارائه میدهد. برای انتخاب بالابر بیمار مناسب و دریافت مشاوره تخصصی، میتوانید با کارشناسان رونیا تماس بگیرید.
